Brexit – Much ado about nothing

Disunited Kingdom

Brexit JohnsonHet Verenigd Koninkrijk (hierna: VK) heeft voor Brexit gekozen, maar uit de uitslag komen vooral drie dingen naar voren:

  1. Close-call: een kleine meerderheid stemde voor Brexit waaruit blijkt dat een deel van de bevolking nog steeds vertrouwen heeft in het Europese project
  2. Jong vs oud: vooral de ouderen stemden voor de Brexit. Onduidelijk is of dit door sentimenten is ingegeven naar het oude Empire of dat hier rationale grondslagen achter liggen
  3. Grote regionale verschillen: waar Schotland, Noord-Ierland en Londen voorstemden, daar stemde de rest van het land tegen. De manier waarop de EU ervaren wordt, verschilt kennelijk sterk per regio

Welke gevolgen heeft deze Brexit voor de VK, Nederland, Curaçao en uiteindelijk EU?

VK

De oorsprong van het VK ligt in de 1707 Acts of Union tussen de koninkrijken van Engeland&Wales, en Schotland. Alhoewel deze Unie nu al meer dan drie eeuwen bestaat, heeft Schotland een deel van zijn onafhankelijkheid behouden: voorbeelden hiervan zijn een eigen wetgeving, parlement en centrale bank. Een eerste poging om tot Schotse onafhankelijkheid te komen door een referendum in september 2014 was niet succesvol, maar toonde aan dat er aanzienlijke steun was (45%) voor onafhankelijkheid.

De uitslag van de Brexit verscherpt de verhoudingen in het VK. Het merendeel van Schotland heeft een voorkeur voor de EU uitgesproken en voelt nu dat zijn stem niet is meegenomen. Dit plaatst de voorstanders van Brexit voor een lastig dilemma. Hun argument tegen de EU was onder andere gebaseerd op een gebrek aan democratie: hoe democratisch is het VK echter als de Schotse voorkeur wordt genegeerd?

De uitslag van Londen vs de rest van Engeland laat ook zien dat de voordelen van EU en internationalisering op een volstrekt andere manier ervaren worden. Na de overwinning van Margeret Thatcher in 1979 en de switch naar een meer kapitalistische samenleving is de ongelijkheid in Engeland aanzienlijk toegenomen: de Gini index die ongelijkheid meet toont een waarde van rond de 24 in 1979 naar 34 in 2008[1]. Vooral de sterke stijging in de huisprijzen in Londen[2] toont aan dat de welvaart stijging niet evenredig over het land is verdeeld: hoewel de voordelen van de EU en globalisering voor Londen duidelijk waren, was dit een stuk minder voor de rest van Engeland.

Nederland

Enkele opportunisten waaronder de PVV en de SP gebruikten de Brexit als pleidooi van een Nexit: Nederland zou het Britse voorbeeld moeten volgen en een referendum was hiervoor een prima methode. Helaas versimpelen referenda de onderliggende issues: het is nog steeds niet duidelijk of de Brexit stemmers gemotiveerd zijn door een gebrek aan democratie in Brussel, angst voor emigratie stromingen, of menen dat het VK te veel geld aan Brussel moet afdragen. Allemaal issues die ook zonder een referendum besproken en opgelost kunnen worden. De Nederlandse en Franse tegenstem tegen de Europese grondwet van 2005 is hiermee in lijn: was deze tegenstem gebaseerd op inhoudelijke argumenten, of een tegenstem tegen de politiek in het algemeen en het zittende kabinet in het bijzonder? Of was het de frustratie van Henk en Ingrid om niet in Brussel gehoord te worden? Het argument van “niet gehoord worden in Brussel” is nogal opmerkelijk: ondanks dat een overgroot deel van de Nederlandse bevolking tegen de oorlog in Irak van 2003 was, belette dit het kabinet niet om steun te geven aan de coalitie van aanvallers. Desondanks zijn er geen politieke partijen opgestaan die toen geklaagd hebben dat Den Haag niet naar hen luistert en bepleiten om meer macht aan de provincies te geven.  Kritiek op Brussel is ook van toepassing op Den Haag (de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet).

Door de onverwachte uitslag in 2005, lijkt het onwaarschijnlijk dat een Nederlands kabinet zijn vingers zal branden aan een bindend referendum voor een in of out-scenario.

De markten

Het effect van de Brexit op de markten was significant: de pond verloor de dag na het referendum rond de 10% ten opzichte van de dollar. Het is onduidelijk wat hierachter de onderliggende redenen zijn. Het VK zal in de toekomst een andere rol krijgen maar dit kan met nieuwe verdragen worden opgelost. Ook maakt het VK geen deel uit voor de euro zone zodat er geen ingewikkeld proces nodig is om van munt te wisselen. De fundamenten achter de economische groei en politieke stabiliteit van zowel het VK als de EU zijn door de Brexit niet gewijzigd. De meest logische verklaring voor deze commotie is dat er nu een tijdelijke periode van onzekerheid zal zijn, iets waar beleggers niet van houden. Ook hadden veel beleggers gespeculeerd op een Bremain en kwamen er bedrogen uit. Op de lange termijn is het veel lastiger om de effecten in te schatten: het VK zou een soortgelijke rol als Zwitserland kunnen vervullen en net zoals de Zwitserse frank zou de Britse pond een veilig alternatief kunnen zijn in een volgende euro crisis. De reactie van de markten lijkt daarom meer op hysterie gebaseerd dan een fundamentele analyse.

It takes two to tango

Al met al is de Brexit vooral een afspiegeling van de issues die er binnen het VK spelen: kennelijk denken regio’s en generaties anders over issues rondom globalisering en de rol van de EU. Een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid is daarom niet uit te sluiten. Op de korte termijn leidt dit tot een periode van onzekerheid en nieuwe verhoudingen, maar op de lange termijn zullen de effecten meevallen: handels embargo’s of (burger)oorlogen zijn niet waarschijnlijk en een nieuw evenwicht zal gevonden worden.

Voor de EU is het vooral belangrijk om de onderliggende redenen van de Brexit te analyseren: was hier sprake van een ongelukkig huwelijk of zijn er fundamentele issues met de huidige EU opzet? Ook moeten Europese leiders nu opstaan om de prestaties van het Europese project meer te benadrukken: landen zoals Portugal, Spanje en Griekenland die 50 jaar geleden nog dictaturen waren, zijn nu volwaardige democratieën. Europa beleeft nu een periode van 70 jaar zonder oorlog, vanuit historisch oogpunt een unieke gebeurtenis. Deze prestaties zijn wellicht niet in financiële termen uit te drukken, maar daarom niet minder belangrijk. Kiezers zien deze feiten vaak over het hoofd omdat zij in de waan van de dag zich meer bewust zijn van Griekse wanbetalers dan een staat die pas recent op democratische grondslagen wordt geregeerd.

Cexit

En wat kan Curaçao van de Brexit leren? Iedere unie of samenwerkingsverband staat of valt net zoals ieder huwelijk met de tevredenheid van beide partijen. Een geforceerde samenwerking (bv Tsjecho-Slowakije) faalt op den duur omdat een van de partijen zich niet gehoord voelt. Curaçao heeft in ons Koninkrijk ook een samenwerkingsverband en menig politicus refereert naar de voordelen die dit oplevert. Als echter deze voordelen slechts door een beperkt deel van bevolking genoten worden, bestaat ook hier het risico van onbegrip. Zowel de economische voordelen, als de politieke stabiliteit zou vaker door politici aan burgers duidelijk gemaakt moeten worden en gedeeld moeten worden over alle lagen van de bevolking.

[1] https://www.equalitytrust.org.uk/how-has-inequality-changed

[2] http://monevator.com/historical-uk-house-prices/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *