Portret Jan Tamerus | Actuaris van het Jaar 2012

Gedreven Actuaris op de bres voor een houdbaar pensioenstelsel

In 2012 werd Dr. Jan Tamerus AAG (1953) uitgeroepen tot de eerste Actuaris van het Jaar. Hij werd voor deze prijs genomineerd door beroepsgenoten. Met name zijn inspanningen in het kader van het nieuwe pensioencontract en daaraan gelieerd zijn proefschrift Defined Ambition werden hierbij veel genoemd. Tamerus is master actuaris bij PGGM, waar hij vanaf 1986 werkt,  beleidsadviseur Actuariaat en ALM van Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) en namens de vakcentrale VCP (voorheen MHP) lid van de werkgroep pensioenen van de Stichting van de Arbeid. Hij leverde en levert bijdragen aan diverse SER-commissies op het gebied van pensioen en was tot voor kort ook nog deeltijddocent pensioenfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam.

Tamerus na zijn keynote speech op Actuarisdag in 2013 in het Beatrix Theater in Utrecht.

Tamerus studeerde Actuariële Wetenschappen aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij kwam bij toeval bij deze studierichting terecht. Na zijn studie werkte hij bij dezelfde universiteit met als doel te promoveren. Toen dit er niet van kwam, stapte hij, na een paar jaar bij een herverzekeraar, in 1986 over naar PGGM. Bij PGGM is Tamerus vanaf het begin af aan verantwoordelijk voor de (financiële) houdbaarheid van het pensioencontract en de advisering van PFZW. Een belangrijk onderdeel van zijn werk is de koppeling van pensioen aan de maatschappelijke ontwikkelingen. Collega Jan Neven, die al vanaf 1986 met Tamerus samenwerkt zegt daarover: “Het vertalen van die vaak hele technische zaken naar maatschappelijk relevante thema’s is de grote kracht van Tamerus.”

In 2000/2001 wordt hem, wederom bij toeval, gevraagd een periode in te vallen voor een professor. Aan het denken gezet door zijn hernieuwde bemoeienis met de universiteit maakt Tamerus in 2002 een plan om dan toch te promoveren. Hij wil promoveren op een maatschappelijk thema en vindt dit in het pensioencontract. Tamerus was vanuit zijn werk voor PFZW en in de Stichting van de Arbeid geïntrigeerd door de vraag: “Waarom hebben wij nou het contract dat we hebben en hebben we er zoveel discussie over?” Dick de Beus, toenmalig voorzitter van de hoofddirectie bij PGGM en inspiratiebron van Tamerus, ondersteunt zijn ambitie en Tamerus gaat aan de slag.


Knokken | Tamerus geeft nooit op


Gedurende de vele jaren dat hij aan zijn zeer uitgebreide proefschrift werkt, komt hij erachter dat “we iets aan het doen waren wat we niet konden volhouden.” Hij ging zien “wat er fout gegaan was en ook waarom dat was gebeurd.” Vanaf dat moment moet en zal het boek er komen, of Tamerus promoveert is bijzaak geworden. Wanneer hij eenmaal het idee van Defined Ambition heeft geformuleerd, valt alles op zijn plek. Dick Boeijen, een PGGM collega die meehielp met de ontwikkeling van Defined Ambition en de afgelopen 13 jaar intensief met Tamerus samenwerkte, zegt: “Als Jan echt denkt dat iets het waard is om voor te knokken, dan geeft hij nooit op, hoe zeer het soms ook tegenzit.” In 2011 promoveert Tamerus alsnog op het onderwerp. In zijn proefschrift pleit hij voor een op een reëel pensioen geënt pensioencontract met voldoende zekerheidswaarborgen maar geen garanties, dat transparant is over de risico’s van exogene ontwikkelingen, die incorporeert en evenwichtig toedeelt aan jong en oud.

In diezelfde periode groeit hij uit tot één van de sturende krachten achter het pensioenakkoord. De juryleden van de Actuaris van het Jaar Prijs schreven daarover: “Met zijn proefschrift Defined Ambition geeft hij de kaders aan van de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel. De aanbevelingen die hij doet in dit proefschrift vertonen grote overeenkomsten met de sleutelelementen uit het recent door de sociale partners gesloten Pensioenakkoord.”


Gedreven | “Hij is de hardst werkende actuaris die ik ken”


Tamerus werkte vele jaren aan zijn proefschrift naast zijn drukke baan en gezinsleven. In het voorwoord bedankt hij zijn vrouw en kinderen omdat zijn tijd en aandacht voor hen sterk heeft geleden onder zijn ambitie. Roland van den Brink, met wie Tamerus samenwerkte bij het Actuarieel Genootschap aan het project Zekerheidsmaat, zegt: “Jan is een onwaarschijnlijk ijverig beestje. Hij is de hardst werkende actuaris die ik ken.” Neven noemt hem: “Een ontzettend gedreven persoon. Hij gaat tot het gaatje en laat niet meer los.” Boeijen: “Jan vraagt ontzettend veel van de mensen om hem heen en nog meer van zichzelf.” De gedrevenheid van Tamerus heeft ook een keerzijde. Op enig moment heeft hij zoveel hooi op zijn vork genomen dat het zijn weerslag heeft op zijn gezondheid en hij een periode rustig aan moet doen.

Na zijn promoveren krijgt hij van Boeijen een biografie van Louis van Gaal cadeau, omdat “Tamerus en Van Gaal wel een beetje op elkaar lijken. Ook Tamerus komt soms autoritair over, maar iedereen die intensief met hem samenwerkt zal je vertellen dat het een warm en open mens is waarmee je goed kunt praten en die iedereen met wie hij werkt beter maakt.”


Terug bij af | Tamerus hekelt nieuwe FTK


In 2013 worden het nominaal en reëel contract toch gecombineerd in één kader. Dit tegen de uitdrukkelijk wens in van Tamerus en de adviezen uit de rapporten van de commissies Goudswaard en Frijns. Tamerus is daar goed ziek van. In diverse media geeft Tamerus zijn onversneden commentaar. “Het nieuwe FTK van Jetta Klijnsma is vlees noch vis. We zijn weer terug bij af. Fondsen blijven in een heilloze spagaat zitten tussen nominale garanties en indexeringsambitie.” Neven maakt Tamerus van dichtbij mee in die periode. “Jan is absoluut geraakt door de hele gang van zaken.” Van den Brink zegt: “Hij is een gevoelsmens, ik kan me goed voorstellen dat dit hem heeft gefrustreerd.” Aan de buitenkant is daar opvallend weinig van te merken. Vanuit de nieuw ontstane situatie komt Tamerus al snel weer met nieuwe plannen en aanbevelingen gericht op de, in zijn ogen, essentiële onderdelen van het pensioencontract: collectiviteit, solidariteit en verplichtstelling.

In 2015 zet Tamerus zijn gedachtegoed nogmaals heel helder uiteen in een artikel voor VSAE, dat hij “Samenwonen in een eigentijds pensioenhuis” noemt. Als belangrijkste punten noemt hij daarbij: het verplicht opbouwen van pensioen voor werkenden, pensioen is voor later, koopkrachtbestendigheid als ambitie en toepassing van collectiviteit met risicodeling. Tamerus heeft een hele stevige eigen visie. Vakbond collega bij de Stichting van de Arbeid, Chris Driessen van FNV ziet hem als “een super deskundige en betrokken vertegenwoordiger met een vooruitziende blik. Jan heeft al in zeer vroeg stadium gezien dat de indexatie doelstelling onvoldoende is ingebed in het huidige contract. Ook waarschuwt hij al jaren voor de te hoge rentegevoeligheid, waarin hij nu helaas op een navrante manier gelijk heeft gekregen.”


Kritisch | “Je bent niet snel kaar met Jan”


Tamerus wordt gedreven door een sterk gevoel voor rechtvaardigheid en evenwichtigheid. Daarbij is hij van nature uitermate kritisch. Neven: “Je bent niet snel klaar met Jan. Hij blijft zoeken, prikken en vragen totdat hij zelf ook echt de overtuiging heeft dat het goed is.” Driessen: “Jan wil dat de maatschappij goed functioneert. Dat is een opdracht die hij op zijn schouders heeft genomen.” Boeijen: “Jan wil zorgen voor een goed pensioen, zorgen voor mensen die het moeilijk vinden om voor zichzelf te zorgen.” Tamerus zoekt altijd naar oplossingen die werken in de praktijk, die uitlegbaar zijn. Van den Brink: “Jan weet als geen ander dat een oplossing niks waard is als je het niet kunt ‘verkopen’. Hij is een van de pijlers onder het succes van het Nederlandse pensioenstelsel; dat toch miljoenen mensen een goed aanvullend pensioen hebben.”

Tamerus zelf ziet een belangrijke rol weggelegd voor Actuarissen in de totstandkoming van een nieuw duurzaam pensioenstelsel. In een stuk dat hij voor De Actuaris schrijft in 2013, heeft hij het over “de gidsende actuaris” en doet hij een oproep aan Actuarissen in Nederland: “Kan onze beroepsgroep zijn plaats in het publieke debat over de duurzame doorontwikkeling van ons prachtige pensioenstelsel opeisen?” vraagt hij de lezer. Aan Tamerus zal het in elk geval niet liggen.