Wij van WC eend adviseren…

WC Eend 3x2Ik heb al langere tijd zo mijn twijfels over het functioneren van onze constitutionele monarchie. Helaas begint de houdbaarheid van ons pensioenstelstel steeds meer trekjes te krijgen van onze staatsvorm. Discussies over de rol van de monarchie lopen meestal vast op emoties als “nationaal bewustzijn”, “binding”, en in het ergste geval wordt zelfs beweerd dat het vanuit economisch oogpunt voordelig is om een monarchie te hebben (helaas is hierover geen cijfermateriaal beschikbaar!). En als je al een volharde monarchist ervan overtuigt dat onze huidige staatsvorm niet overeenkomt met basale democratische principes, dan volgt al snel het antwoord “Maar het gaat toch prima zo?”. En het laatste dat een nuchtere Hollander wil, is zijn kostbare tijd verspillen aan dingen die toch wel zijn gangetje gaan…

Een soortgelijke situatie heeft zich decennia lang voorgedaan in de Nederlandse pensioenwereld: volgens “experts” (met name mensen die in die wereld hun brood verdienen) was ons stelsel het beste van de wereld en ieder voorstel om het structureel te hervormen werd afgedaan als onnodig en vooral onrustgevend voor de deelnemers. De pensioenwereld richtte zich daarom liever op correcte rekenmethodiek en avontuurlijke beleggingstrategieën dan zich af te vragen hoe wenselijk de verplichte afdracht van huidig salaris voor een onzeker toekomstig pensioen voor de deelnemers zelf is.

Echter de tegenvallende marktresultaten toonden aan dat ook pensioenfondsen niet onfeilbaar zijn en dwong hen om vergaande aanpassingen te overwegen. Om een Engels of Amerikaans scenario te voorkomen waarin vrijwel iedereen zijn eigen spaarpotje beheert, heeft de pensioenwereld de laatste reddingsboei aangegrepen: het begrip solidariteit. Dit begrip heeft inmiddels alle verschijnselen gekregen van een soort allesreiniger: “solidariteit tussen jong en oud”, “tussen arm en rijk” en “tussen gezond en ziek”. Bij toeval kun je deze solidariteit enkel en alleen bereiken met een goede pensioenregeling… Hiermee doen pensioenfondsen steeds meer denken aan de aloude WC-eend slogan: “Wij van WC-eend, adviseren WC-eend”. Het blindstaren op solidariteit is een gemiste kans voor pensioenfondsen! Er bestaan nog steeds veel voordelen voor nieuwe deelnemers om aan een collectieve pensioenregeling deel te nemen, maar niet vanwege een solidariteits behoefte.

En die voordelen werden mij nogmaals heel duidelijk toen ik 3 maanden geleden een bezoek aan mijn bank bracht: alhoewel ik eigenlijk langskwam om over spaarproducten te praten, kon de bankmedewerker het niet laten mij op allerlei verzekeringsproducten te wijzen. Probeerde hij mij deze te verkopen vanwege een solidariteits behoefte? Nee natuurlijk niet. Puur op grond van angst en onzekerheid: “Hoe zou u zich voelen als er ingebroken wordt en u ben niet verzekerd?”, “Wat gebeurt er, als u uw telefoon kwijtraakt?”, “Wat doet u als morgen uw huis afbrandt?”. Kahneman en Tversky toonden al veel eerder aan dat mensen veel gevoeliger zijn voor verliezen dan voor winsten van dezelfde omvang (iedereen die eens gratis toegangskaarten heeft gekregen en die vervolgens is kwijtgeraakt, kan beamen dat het een negatief gevoel geeft). Ook de katholieke kerk heeft in de afgelopen eeuwen met veel succes volgelingen ervan overtuigd dat voor een bescheiden contributie er een plaats in de hel kon worden voorkomen. Bang zijn om dingen te verliezen is dus heel menselijk en iedereen is bezorgd dat nu net hij, of zijn partner, tot in lengte van dagen doorleeft. De behoefte aan een collectief pensioen is daarmee een feit.

Helaas, verwart de actuariële professie “eerlijk delen” met solidariteit. Eerlijk delen kan prima bereikt worden door belasting op inkomen en vermogen: vermogen en inkomen worden direct van rijk naar arm overgemaakt, en de consument heeft zelf de keuze waaraan zijn inkomen opgaat. Roosevelt bewees al rond de jarig dertig in Amerika dat een maatschappij met grote welvaartsverschillen gemakkelijk door middel van belasting op inkomen en vermogen binnen één generatie een veel socialer karakter kan krijgen (helaas had de occupy vereniging veel minder aansprekende rolmodellen). Pensioencontributies bereiken deze welvaartsherverdeling niet omdat er geen pensioenmarkt is en het daarom niet mogelijk is voor de deelnemer om toekomstige pensioeninkomsten te ruilen voor huidige consumptie. Echter, deelnemers zijn wel degelijk bezorgd om hun oude dag en om dit te bereiken is geen verplichte afdracht vereist, of een vaag solidariteits-containerbegrip.

Wat we wel nodig hebben is een duidelijk en transparant verhaal over welke bijdrage van deelnemers nu vereist is, en wat zij er in de toekomst voor kunnen verwachten.

Dit bericht werd geplaatst in Columns door Servaas Houben . Bookmark de permalink .

Over Servaas Houben

Servaas Houben, AAG-FIA, CFA, FRM studeerde econometrie in Nederland, en werkte vervolgens in Dublin, Londen en nu in Curaçao. Hij geeft vanuit zijn internationale ervaring zijn opinie over de ontwikkelingen op pensioen en verzekeringsgebied in Nederland.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *